SCR sistemi nedir, AdBlue nasıl çalışır?

Dizel motorlar benzinli motorlara göre daha az yakıt tüketir, ama yüksek sıcaklık ve basınçta çalıştıkları için egzozlarında daha fazla azot oksit (NOx) oluşur. NOx, solunum yolu hastalıklarıyla ve asit yağmurlarıyla doğrudan ilişkili bir kirletici. Euro 4'ten itibaren sıkılaşan emisyon standartları, üreticileri bu gazı egzozun içindeyken etkisiz hâle getirecek bir çözüm aramaya itti. Ortaya çıkan sistem SCR oldu.

SCR ne demek?

SCR, Seçici Katalitik İndirgeme (Selective Catalytic Reduction) anlamına geliyor. "Seçici" olmasının nedeni, tepkimenin egzoz gazındaki diğer bileşenlere dokunmadan yalnızca azot oksitleri hedeflemesi. Sistem, egzoz hattına yerleştirilen bir katalizör ve bu katalizörden hemen önce sıvı püskürten bir enjektörden oluşuyor.

Püskürtülen sıvı, %32,5 oranında yüksek saflıkta üre ve deiyonize sudan oluşan çözelti — piyasada AdBlue adıyla biliniyor, bizim ürünümüzün adı TRANSBLUE®. Yakıtla karışmaz, ayrı bir depoda durur ve motorun içine hiç girmez; yalnızca egzoz hattında görev yapar.

Tepkime nasıl gerçekleşiyor?

Sıcak egzoz gazına püskürtülen çözelti önce buharlaşır. Sıcaklığın etkisiyle üre, amonyağa ve karbondioksite ayrışır. Amonyak katalizör yüzeyinde azot oksitlerle buluştuğunda tepkime tamamlanır ve geriye yalnızca iki zararsız madde kalır: azot gazı ve su buharı. Atmosferin zaten yaklaşık dörtte üçü azot gazından oluşuyor.

Ne kadar tüketilir?

Tüketim genellikle yakıt tüketiminin %3 ile %6'sı arasında değişir. Yani 100 litre motorin yakan bir araç, kabaca 3-6 litre çözelti kullanır. Bu oran araç tipine, yüke, sürüş biçimine ve motorun çalışma sıcaklığına göre değişir. Şehir içi dur-kalk trafiğinde oran genellikle daha yüksek çıkar.

Depo boşaldığında araç uyarı verir. Uyarı dikkate alınmazsa çoğu araçta motor gücü kademeli olarak düşürülür ve bir noktadan sonra araç yeniden çalıştırılamaz. Bu, arıza değil, üreticinin emisyon standardına uyum için koyduğu bilinçli bir kısıt.

Hangi araçlarda bulunur?

• Kamyon, çekici ve ağır ticari araçlar
• Otobüs ve minibüsler
• Euro 4 ve sonrası dizel binek otomobiller
• Traktörler ve tarım makineleri
• İnşaat ve madencilik iş makineleri
• Endüstriyel dizel jeneratörler ve bazı deniz araçları

Aracınızda SCR sistemi olup olmadığını en kolay yakıt kapağının yanındaki mavi kapaklı ikinci depodan anlarsınız. Kullanım kılavuzunda genellikle "AdBlue" ya da "DEF" başlığı altında ayrı bir bölüm bulunur.

Neden ürünün kalitesi konuşuluyor?

Tepkimenin verimli olması, çözeltinin tam olarak %32,5 üre içermesine ve içinde başka hiçbir şey bulunmamasına bağlı. Suyun deiyonize olması bu yüzden önemli: musluk suyundaki kalsiyum, magnezyum ve metal iyonları katalizör yüzeyinde birikerek sistemi zamanla işlevsiz hâle getirir.

Bu nedenle üretim ISO 22241 standardına göre yapılır. Standart yalnızca üre oranını değil, kabul edilebilir kirletici sınırlarını da tanımlar. Bir sonraki yazıda düşük kaliteli ürünün araca somut olarak ne yaptığına bakıyoruz.